و از مردم محلى فرمانبردار ماليات و از اميران مطيع و دست نشانده ( واسالها ) باج وصول كنند . حكام و واليان غالبا عوض مىشدند ولى ضمنا از اقامت كوتاه خويش در كشور استفاده كرده املاك و اراضى وسيع بدست مىآوردند و على الرسم املاك در دست بازماندگان ايشان باقى مىماند . 3 - عباسيان بر خلاف امويان مىخواستند دولتى تأسيس كنند كه نواحى عرب‌نشين و ايرانى نشين با حقوق مساوى جزء آن باشند . سازمان سلطنت ساسانيان در اين زمينه نمونهء ايشان بوده است . بتدريج خلفا ادارهء امور نواحى شرقى را به نمايندگان اشراف محلى سپردند و از ميان اينان دودمانهاى طاهريان و سامانيان برخاستند . 4 - دوران طاهريان و سامانيان را ميتوان عصر « سلطنت مطلقهء منوّره » ناميد . سلاطين مزبور بدون آنكه دست به اصلاحات اجتماعى شديد بزنند مىكوشيدند تا حكومت ثابت و استوار و آرامش را در كشور مستقر سازند و طبقات مستمند را در برابر تضييقات حمايت نمايند و به ترقى صنعت و بازرگانى و معارف كمك كنند . 5 - فرق شيعه و خوارج و طبقهء « مبارزان راه دين » مبين گرايشهاى چشم - گيرتر دموكراسى بودند و با نظام دولتى وقت دشمنى مىورزيدند . دودمان صفاريان بوسيلهء متحد ساختن عناصر گوناگون و مختلف الاصل عامه ( « دموكراتيك » ) اعتلا يافت . 6 - كوششهاى سامانيان در زمينهء دولت‌دارى با مقاومت دهقانان و نگهبانان ترك سلطان مواجه شد . در مبارزه‌اى كه ميان اشراف لشكرى و مقام سلطنت در گرفته بود روحانيان جانب اشراف لشكرى را گرفته بودند . مخالفت اين طبقات كار تسخير كشور را براى تركان آسان كرد .